سخن سردبیر
خرمآباد تنها یک شهر در جغرافیای امروز ایران نیست؛ اینجا بخشی از کهنترین صفحات تاریخ بشر است. دره خرمآباد، که شهر در آغوش آن شکل گرفته، از معدود نقاط جهان به شمار میرود که شواهد زندگی انسان در آن به دهها هزار سال پیش بازمیگردد. یافتههای باستانشناسی در غارهای پیشاتاریخی این منطقه ـ از جمله غارهای کلدر، یافته، گیلوران و کنجی ـ نشان میدهد که انسانها دستکم از حدود ۶۰ تا ۶۳ هزار سال پیش در این سرزمین زندگی میکردهاند. این شواهد خرمآباد را در شمار کهنترین زیستگاههای شناختهشده انسانی در فلات ایران و جهان قرار میدهد؛ جایی که تاریخ نه در کتابها، بلکه در لایههای خاک، در دیواره غارها و در ابزارهای سنگی بهجا مانده از انسانهای نخستین روایت میشود.
دره خرمآباد از دیدگاه باستانشناسان یکی از مهمترین زیستبومهای پیشاتاریخی جهان به شمار میرود. کشفیات انجامشده در غار کلدر در سالهای اخیر حتی نگاه پژوهشگران جهانی را نیز به این منطقه جلب کرده است؛ چرا که این یافتهها بخشی از معمای مهاجرت و استقرار انسان در غرب آسیا را روشنتر کردهاند. چنین جایگاهی سبب شده است که دره خرمآباد نه تنها برای ایران، بلکه برای تاریخ بشریت نیز اهمیتی ویژه داشته باشد.
اما تاریخ خرمآباد تنها به دوران انسانهای نخستین محدود نمیشود. این شهر در طول قرنها و هزارهها، در دورههای مختلف تاریخی نیز حضوری پررنگ داشته است. از دوران عیلامیها گرفته تا دوره هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان، این منطقه همواره یکی از نقاط مهم در مسیرهای ارتباطی و تمدنی ایران بوده است. در دوره ساسانی، خرمآباد با نام «شاپورخواست» شناخته میشد و یکی از مراکز مهم حکومتی و نظامی در غرب ایران به شمار میرفت.نماد برجسته این تاریخ طولانی، قلعه باشکوه فلکالافلاک است؛ بنایی سترگ که بر فراز تپهای تاریخی در قلب شهر ایستاده و قرنهاست بر خرمآباد نظاره میکند. این قلعه که از مهمترین آثار تاریخی ایران به شمار میرود، نه تنها نماد هویت خرمآباد بلکه بخشی از حافظه تاریخی ایران است. فلکالافلاک در طول تاریخ کارکردهای گوناگونی داشته؛ از دژ نظامی و مرکز حکمرانی گرفته تا زندان سیاسی در دورههای معاصر. امروز نیز پرونده ثبت جهانی این اثر تاریخی در فهرست میراث جهانی یونسکو در دست پیگیری است؛ اتفاقی که در صورت تحقق، میتواند خرمآباد را بیش از پیش در نقشه گردشگری جهان مطرح کند.در کنار قلعه فلکالافلاک، پلهای تاریخی خرمآباد نیز از دیگر نشانههای تمدن کهن این شهر هستند. پل کشکان، پل شاپوری، پل صفوی و دیگر سازههای تاریخی، نشان میدهند که این منطقه در طول تاریخ از اهمیت ارتباطی و اقتصادی قابل توجهی برخوردار بوده است. این پلها نه تنها شاهکارهایی از معماری و مهندسی در دورههای تاریخی مختلف به شمار میروند، بلکه روایتگر روزگارانی هستند که کاروانها، بازرگانان و مسافران از مسیرهای این سرزمین عبور میکردند.در کنار این میراث تاریخی، طبیعت خرمآباد نیز جلوهای کمنظیر دارد. شهر در میان درهای سرسبز و در دامنههای زاگرس شکل گرفته و رودخانهها، چشمهها و جنگلهای بلوط، چشماندازی کممانند به آن بخشیدهاند. از دریاچه کیو در قلب شهر گرفته تا آبشارهای اطراف، از درههای سرسبز تا کوههای بلند زاگرس، همه و همه تصویری از شهری را ترسیم میکنند که در آن تاریخ و طبیعت در کنار هم معنا پیدا میکنند.
با چنین پیشینه تاریخی و چنین ظرفیت طبیعی، انتظار میرود خرمآباد یکی از مهمترین مقصدهای گردشگری کشور باشد؛ شهری که گردشگران داخلی و خارجی برای دیدن آثار تاریخی، غارهای پیشاتاریخی و طبیعت کمنظیر آن راهی این منطقه شوند. اما واقعیت آن است که میان ظرفیتهای خرمآباد و جایگاهی که امروز در معادلات توسعه و گردشگری کشور دارد، فاصلهای قابل توجه وجود دارد.نمونهای روشن از این فاصله را میتوان در موضوع «روز خرمآباد» دید. سالهاست که در میان مردم و فعالان فرهنگی، ۲۰ اردیبهشت به عنوان روز خرمآباد شناخته میشود؛ روزی که میتواند فرصتی برای معرفی این شهر و ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی آن باشد. با این حال، جای نام خرمآباد در تقویم رسمی کشور همچنان خالی است. شهری با چنین پیشینه تمدنی و با چنین جایگاهی در تاریخ ایران، هنوز نتوانسته روزی رسمی در تقویم ملی داشته باشد؛ موضوعی که بسیاری آن را نتیجه سالها کمتوجهی و کوتاهی در پیگیری این مطالبه فرهنگی میدانند. ثبت یک روز در تقویم شاید در نگاه نخست مسئلهای نمادین به نظر برسد، اما در واقع نشانهای از توجه به هویت تاریخی و فرهنگی یک شهر است. این ثبت میتواند فرصتی برای معرفی ظرفیتهای گردشگری، تاریخی و فرهنگی باشد و توجه افکار عمومی و برنامهریزان را به اهمیت آن جلب کند. اینکه شهری با چنین پیشینهای هنوز از این جایگاه بیبهره مانده، پرسشی است که پاسخ آن را باید در کمکاریها و بیبرنامگیها جستوجو کرد.مسئله البته تنها تقویم نیست. واقعیت آن است که خرمآباد با وجود همه ظرفیتهای تاریخی و طبیعی خود، هنوز در بسیاری از شاخصهای توسعه شهری با چالشهایی جدی روبهروست. سالهاست از گردشگری خرمآباد سخن گفته میشود، اما زیرساختهای لازم برای تبدیل این شهر به یک مقصد گردشگری مهم هنوز آنگونه که باید فراهم نشده است. امکانات اقامتی محدود، معرفی ضعیف در سطح ملی و بینالمللی، و پروژههایی که گاه سالها در پیچوخم بروکراسی باقی میمانند، بخشی از واقعیتی است که نمیتوان از آن چشم پوشید.خرمآباد از کمبود ظرفیت رنج نمیبرد؛ آنچه گاه احساس میشود کمبود نگاه راهبردی و پیگیری جدی برای بهرهبرداری از همین ظرفیتهاست. شهری با پیشینهای چندین هزار ساله، با چنین آثار تاریخی و با چنین طبیعتی، نباید همچنان درگیر ابتداییترین مسائل توسعه شهری باشد. خرمآباد میتواند یکی از قطبهای مهم گردشگری تاریخی و طبیعی ایران باشد؛ شهری که نامش نه فقط در میان مردم منطقه، بلکه در سطح ملی و حتی در سطح بینالمللی شناخته شود.
۲۰ اردیبهشت اگر قرار است معنایی واقعی داشته باشد، باید روزی برای بازنگری در مسیر طیشده و اصلاح نگاهها باشد؛ روزی برای آنکه از خود بپرسیم سهم خرمآباد از توسعه و توجه ملی تا چه اندازه با پیشینه تاریخی و ظرفیتهای آن همخوانی دارد. آیا شهری با تمدنی ۶۳ هزار ساله نباید جایگاهی پررنگتر در برنامهریزیهای فرهنگی، گردشگری و اقتصادی کشور داشته باشد؟خرمآباد شهری با تاریخ بلند است، اما آینده آن به تصمیمهای امروز ما وابسته است. اگر این تصمیمها با نگاه مسئولانه، برنامهمحور و آیندهنگر همراه نباشد، ممکن است این شهر همچنان در سایه ظرفیتهای بزرگ اما استفادهنشده خود باقی بماند.
روزنامه «صدای ملت» ضمن گرامیداشت روز خرمآباد، امیدوار است این مناسبت تنها یادآور گذشته پرافتخار این شهر نباشد، بلکه بهانهای برای توجهی جدیتر به آینده آن باشد؛ آیندهای که در آن خرمآباد نه فقط به عنوان شهری با تاریخ کهن، بلکه به عنوان شهری پویا، شناختهشده و شایسته جایگاه واقعی خود در ایران مطرح شود.