زنان سرپرست خانوار کرمانشاه زیر فشار سنگین معیشت/ فاصله حمایتهای اجتماعی تا نیازهای واقعی
۵ هزار و ۸۶۶ زن سرپرست خانوار در کرمانشاه تحت پوشش بهزیستی قرار دارند؛ زنانی که در کنار مشکلات معیشتی، اجارهنشینی و اشتغال ناپایدار، با دغدغه تأمین نیازهای اولیه و آینده فرزندانشان دستوپنجه نرم میکنند. روایتهای میدانی ایلنا از زندگی سه زن در این شهر، در کنار اذعان مدیرکل بهزیستی به ناکافی بودن اعتبارات حمایتی، ضرورت بازنگری در شیوههای حمایت و تقویت برنامههای توانمندسازی این قشر را برجسته میکند.
پشت آمار زنان سرپرست خانوار، زندگیهایی جریان دارد که کمتر در گزارشهای رسمی دیده میشوند؛ زنانی که پس از طلاق، خشونت خانوادگی، اعتیاد همسر، فقدان حمایت خانوادگی یا ناتوانی سرپرست، ناچار شدهاند مسئولیت اداره خانواده را بهتنهایی بر عهده بگیرند. برای بسیاری از آنان، زندگی به تلاشی روزانه برای پرداخت اجاره خانه، تهیه مواد غذایی، تأمین هزینههای درمان و حفظ آینده فرزندان تبدیل شده است.
در کرمانشاه نیز افزایش هزینههای زندگی، نبود درآمد پایدار و محدودیت فرصتهای شغلی، فشار مضاعفی بر این خانوادهها وارد کرده است. اگرچه نهادهای حمایتی با ارائه مستمری و کمکهزینه درصدد کاهش مشکلات آنان هستند، روایت زندگی برخی از این زنان نشان میدهد حمایتهای موجود همچنان با نیازهای واقعی فاصله دارد.یکی از این زنان، خانم حقیقیمهر، ساکن محله جعفرآباد کرمانشاه است؛ زنی بدسرپرست که در کنار مشکلات جسمی و دردهای کمر و پا، با دشواریهای معیشتی نیز دستوپنجه نرم میکند. بخش عمده کمکهای دریافتی او صرف هزینه مسکن میشود و برای تأمین خوراک و سایر نیازهای روزمره با مشکل روبهروست.
او در گفتوگو با خبرنگار میگوید: ماهانه دو میلیون تومان از کمیته امداد دریافت میکنم، اما این مبلغ به همراه کمکهای دیگر صرف پرداخت اجاره خانه میشود و برای تأمین هزینه خوراک و نیازهای روزمره زندگی با مشکل جدی مواجه هستم.حقیقیمهر از وضعیت سفره خانوادهاش میگوید: «به خدا قسم، حدود دو سال است که گوشت قرمز سر سفره من نیامده است. حتی خرید گوشت مرغ هم برایم دشوار است و فقط هر چند ماه یکبار میتوانم یک کیلو گوشت مرغ بخرم.»این زن کرمانشاهی به دلیل مشکلات جسمی توان محدودی برای کار کردن دارد و درآمد اندکش نیز پاسخگوی نیازهای اولیه زندگی نیست. شرایط او نمونهای از وضعیت زنانی است که همزمان با محدودیت جسمی و مشکلات خانوادگی، زیر فشار هزینههای روزافزون زندگی قرار دارند.مهتاب، یکی دیگر از زنان سرپرست خانوار کرمانشاهی است که در حاشیه شهرک کرناچی زندگی میکند. او مستأجر و دارای دو فرزند است و سالهاست برای تأمین معاش خانواده در خانههای مردم کار میکند.
او با یادآوری گذشته زندگیاش میگوید: «در سن بسیار پایین، زمانی که مادرم را از دست داده بودم، پدر و برادرم مرا به ازدواجی اجباری وادار کردند. آن روزها نه مادری داشتم که پناه من باشد و نه کسی که بتوانم به او تکیه کنم. زندگی مشترکم هم آنطور که انتظار داشتم پیش نرفت و همسرم توان چندانی برای تأمین مخارج زندگی نداشت.»مهتاب ادامه میدهد: «مدتی اطرافیان به ما کمک میکردند، اما این کمکها بهتدریج کمتر شد و مجبور شدم برای گذران زندگی، همراه همسرم در خانههای مردم کار کنم. اگر حتی یک روز کار نکنم، دیگر پولی برای تأمین هزینههای خانه ندارم. اجاره خانه و مخارج زندگی آنقدر زیاد شده که گاهی نمیدانم چگونه از پس مشکلات بربیایم.»دختر مهتاب ازدواج کرده و پسرش نیز برای کمک به هزینههای خانواده در یک صافکاری خودرو به شاگردی مشغول شده است، اما درآمد محدود او نیز نتوانسته از فشار اقتصادی خانواده بکاهد.او میگوید: «دخترم ازدواج کرده، اما گاهی همراه همسرش که او هم بیکار است، به خانه من میآید. پسرم هم در یک صافکاری کار میکند، اما درآمد شاگردی آنقدر نیست که بتواند مشکلات زندگی را برطرف کند. من با وجود تمام خستگیها تلاش میکنم چراغ خانه خاموش نشود.»این زن با اشاره به حمایتهای کمیته امداد میگوید: «کمیته امداد تا حدودی از ما حمایت میکند، اما هزینههای زندگی بهاندازهای بالا رفته که این کمکها بهتنهایی جوابگوی نیازها نیست. واقعاً دیگر توان سابق را ندارم.»
مهتاب در حالی که اشک از چشمانش سرازیر میشود، از فرسودگی سالها کار و تحمل دشواریها میگوید: «به خدا دیگر توان کار کردن ندارم. خسته شدهام؛ نه فقط از کار، بلکه از این همه سختی و نگرانی. گاهی آنقدر تحت فشار قرار میگیرم که آرزو میکنم کاش این همه درد و رنج تمام شود. نمیدانم تا چه زمانی میتوانم به همین شکل ادامه بدهم.»در میان این روایتها، زندگی پری نیز حکایت دیگری از تنهایی و فقدان حمایت خانوادگی دارد؛ زنی که در دوران کودکی پدر و مادر خود را از دست داده و اکنون بدون پشتوانه خانوادگی در یکی از محلههای کرمانشاه زندگی میکند.به گفته اطرافیان، پری ارتباط محدودی با دیگران دارد و تجربههای ناخوشایند گذشته، اعتماد کردن به افراد را برای او دشوار کرده است. در چنین شرایطی، کمکهای کمیته امداد گاهی تنها پشتوانه حمایتی اوست؛ حمایتی که برای تأمین تمام نیازهای زندگی کافی نیست.
روایت پری نشان میدهد آسیبپذیری زنان سرپرست خانوار تنها به مشکلات اقتصادی محدود نمیشود و فقدان حمایت خانوادگی، انزوای اجتماعی و نبود احساس امنیت نیز میتواند شرایط زندگی آنان را دشوارتر کند.در همین زمینه، مدیرکل بهزیستی استان کرمانشاه از حمایت این سازمان از پنج هزار و ۸۶۶ زن سرپرست خانوار خبر داد و تأکید کرد اعتبارات تخصیصی با توجه به گستردگی جامعه هدف و شرایط اقتصادی موجود، پاسخگوی تمام نیازهای این گروه نیست.
مجید درویشی در گفتوگو با خبرنگار ایلنا در کرمانشاه اظهار کرد: دفتر امور خانواده و بانوان این ادارهکل فعالیتهای خود را در سه محور حمایت و تحکیم بنیان خانواده، ارتقای کیفیت زندگی خانوادهها و بانوان و نظارت و توسعه برنامههای مرتبط با این حوزه دنبال میکند.وی با بیان اینکه زنان سرپرست خانوار به دلیل فقدان یا ناکارآمدی سرپرست، مسئولیت تأمین و اداره خانواده را بر عهده دارند، افزود: این گروه به حمایتهای اجتماعی همهجانبه و برنامههای پایدار توانمندسازی نیاز دارند تا زمینه خودباوری، استقلال و بهبود کیفیت زندگی آنان فراهم شود.
مدیرکل بهزیستی استان کرمانشاه با تشریح اقدامات حمایتی این سازمان تصریح کرد: پرداخت کمکهزینه نگهداری فرزندان در خانوادههای زنسرپرست، کمکهزینه تغذیه مادران باردار و شیرده تحت پوشش، تأمین لوازم ضروری و ارائه خدمات مددکاری اجتماعی از جمله برنامههای اجرایی در این حوزه است.درویشی ادامه داد: ارتقای خدمات آموزشی، فرهنگی، ورزشی و هنری، اجرای طرح غربالگری سلامت با هدف حفظ سلامت جسمی زنان سرپرست خانوار و ارائه خدمات مددکاری به آنان و اعضای خانواده از طریق مراکز غیردولتی نیز در دستور کار قرار دارد.وی با تأکید بر اهمیت سلامت اجتماعی زنان در تحکیم بنیان خانواده و توسعه پایدار گفت: بهرهگیری از ظرفیتهای درونسازمانی و برونسازمانی و همکاری دستگاههای مختلف میتواند روند توانمندسازی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی زنان سرپرست خانوار را تسهیل کند.مدیرکل بهزیستی استان کرمانشاه در پایان با اشاره به محدودیت منابع حمایتی خاطرنشان کرد: اعتبارات اجرای برنامههای دفتر امور خانواده و بانوان از سوی سازمان بهزیستی کشور ابلاغ میشود، اما با توجه به گستردگی جامعه هدف و شرایط اقتصادی موجود، منابع تخصیصی پاسخگوی همه نیازهای این گروه نیست و مشارکت دستگاهها و بخشهای مختلف برای حمایت مؤثرتر از این خانوادهها ضرورت دارد.
فشارهای روانی زنان سرپرست خانوار؛ ضرورت حمایت فراتر از کمکهای مالی
لیلا کرمی ورمزانی، روانشناس بالینی، نیز در گفتوگو با خبرنگار ایلنا با اشاره به پیامدهای روانی و اجتماعی زندگی زنان سرپرست خانوار و بدسرپرست اظهار کرد: این زنان به دلیل تحمل همزمان فشارهای اقتصادی، مسئولیت سنگین اداره خانواده و نگرانی نسبت به آینده فرزندان، بیش از سایر گروهها در معرض فرسودگی روانی، اضطراب، احساس تنهایی و کاهش اعتمادبهنفس قرار دارند. تداوم این شرایط، بهویژه در زنانی که از حمایت خانوادگی و اجتماعی کافی برخوردار نیستند، میتواند سلامت روان آنان را تحت تأثیر قرار دهد.وی افزود: یکی از مهمترین نیازهای این زنان، برخورداری از حمایتهای روانشناختی و اجتماعی در کنار کمکهای معیشتی است. دسترسی به خدمات مشاورهای، مددکاری اجتماعی، گروههای حمایتی و فراهم کردن فرصت حضور مؤثر در جامعه میتواند به کاهش احساس انزوا، افزایش خودباوری و تقویت توانایی آنان برای مدیریت مشکلات زندگی کمک کند.
این روانشناس تأکید کرد: توانمندسازی زنان سرپرست خانوار نباید صرفاً به پرداخت مستمری و کمکهای مالی محدود شود، بلکه باید با فراهم کردن امنیت اقتصادی، فرصتهای شغلی پایدار، حمایتهای درمانی و خدمات تخصصی سلامت روان همراه باشد. توجه دولت به این حوزهها میتواند در پیشگیری و کاهش آسیبهای اجتماعی و روانی مؤثر باشد.آنچه از کنار هم قرار گرفتن آمارهای رسمی و روایتهای میدانی برمیآید، ضرورت عبور از حمایتهای مقطعی و حرکت به سمت توانمندسازی پایدار است. توسعه فرصتهای شغلی متناسب با شرایط خانوادگی و جسمی زنان، حمایت مؤثر در تأمین مسکن، گسترش خدمات درمانی و مشاورهای و ایجاد زمینه استقلال اقتصادی میتواند نقش مهمی در کاهش آسیبپذیری این خانوادهها داشته باشد.
پنج هزار و ۸۶۶ زن سرپرست خانوار تحت پوشش بهزیستی در کرمانشاه، تنها یک عدد در گزارشهای آماری نیستند؛ پشت این آمار خانوادههایی قرار دارند که امنیت معیشتی، آینده فرزندان و کرامت انسانیشان به اثربخشی سیاستهای حمایتی گره خورده است. پرسش اساسی این است که حمایتها تا چه اندازه میتوانند از مرز کمکهای حداقلی عبور کنند و به فرصتی واقعی برای استقلال اقتصادی و زندگی شرافتمندانه این زنان تبدیل شوند.