عضو هیات علمی گروه محیط زیست دانشگاه لرستان گفت: بیش از یک میلیون و نیم هکتار جنگل بلوط در لرستان وجود دارد که حدود ۴۶ درصد آن دچار پدیده زوال یا خشکیدگی شده است؛ پدیدهای که در برخی مناطق جنوبی استان از جمله پلدختر، کوهدشت و خرمآباد به شرایط بحرانی رسیده و میزان آن در بعضی نقاط حتی به ۷۵ تا ۱۰۰ درصد میرسد.
نوشین بیرجندی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: جنگلهای بلوط لرستان بخش بسیار مهمی از اکوسیستم استان را تشکیل میدهند، اما متأسفانه این جنگلها در شرایط خوبی به سر نمیبرند و پدیده زوال یا خشکیدگی به عنوان مهمترین تهدید، حیات این جنگلها را با چالش جدی مواجه کرده است.
وی افزود: عوامل مختلفی در ایجاد پدیده زوال و خشکیدگی جنگلهای بلوط دخالت دارند و برای مدیریت و برطرف کردن این معضل باید به عوامل ایجادکننده آن توجه شود و متناسب با هر یک از این عوامل، راهکارهای مناسب در نظر گرفته شود.
زوال ۴۶ درصدی جنگلهای بلوط لرستان
این دکتری محیط زیست با اشاره به وضعیت فعلی جنگلهای بلوط استان بیان کرد: در حال حاضر از مجموع تقریباً بیش از یک میلیون و نیم هکتار جنگل بلوطی که در لرستان وجود دارد، حدود ۴۶ درصد آن دچار پدیده زوال یا خشکیدگی شده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان خاطرنشان کرد: این وضعیت، وضعیت بسیار نابسامانی است و میزان و شدت پدیده زوال در مناطق مختلف استان متفاوت است.
وی ادامه داد: پدیده زوال در قسمتهای جنوبی استان لرستان، از جمله پلدختر، کوهدشت و خرمآباد، بحرانیتر است و حتی در برخی قسمتها میزان آن به ۷۵ درصد یا حتی ۱۰۰ درصد میرسد.
بیرجندی افزود: پدیده خشکیدگی متأسفانه خسارات زیادی به محیط زیست و جنگل وارد کرده است.
وی با اشاره به وضعیت منطقه دادآباد گفت: در جنگلهای بلوط منطقهای به نام دادآباد وجود دارد که چیزی حدود ۴۰ درصد از زیستتوده این جنگل در اثر پدیده زوال از بین رفته است.
تغییر اقلیم و خشکسالی؛ از عوامل اصلی زوال بلوط
این دکتری محیط زیست با بیان اینکه عوامل متعددی در ایجاد و تشدید این تهدید نقش دارند، اظهار کرد: یکی از مهمترین عواملی که میتوان از آن نام برد، بحث تغییرات اقلیمی و به دنبال آن خشکسالیهای بلندمدتی است که اتفاق میافتد.
وی تصریح کرد: همانطور که مشاهده میکنیم، خشکسالی در سالهای اخیر و در دهههای اخیر فشار بسیار زیادی بر درختان بلوط وارد کرده و باعث تضعیف آنها شده است.
بیرجندی ادامه داد: عوامل اقلیمی مانند کاهش بارندگی و افزایش دما تقریباً دو عاملی هستند که میتوانند نقش کلیدی در ایجاد و تشدید پدیده زوال داشته باشند.
عضو هیات علمی دانشگاه لرستان افزود: عامل دیگری که در پدیده زوال نقش دارد، فعالیتهای انسانی است؛ فعالیتهایی مانند کشاورزی، چرای بیرویه دام و تغییر کاربری اراضی که به صورت مستقیم به تشدید این پدیده کمک میکنند.
درختان تضعیفشده در معرض آفات و بیماریها قرار میگیرند
وی بیان کرد: درختانی که در اثر تغییرات اقلیمی و فشارهای انسانی تضعیف شدهاند، بسیار ضعیف هستند و به راحتی در معرض آفات و بیماریها، مانند قارچهای بیماریزا یا برخی آفات، قرار میگیرند.
این دکتری محیط زیست افزود: این عوامل باعث میشوند درختان تضعیفشده، ضعیفتر شوند و حتی در نهایت به مرگ برسند.
بیرجندی اضافه کرد: علاوه بر این عوامل، فشارهای مستقیم انسانی نیز میتواند نقش اصلی در پدیده زوال داشته باشد که از جمله آنها میتوان به آتشسوزیهایی که در سطح جنگل اتفاق میافتد و همچنین فعالیتهای معدنکاری اشاره کرد.
وی تأکید کرد: در واقع این فعالیتها میتوانند پدیده زوال را تشدید کنند و فشار بیشتری بر جنگلهای بلوط وارد آورند.
احیای جنگلهای بلوط نیازمند برنامه بلندمدت است
عضو هیات علمی دانشگاه لرستان، درباره راهکارهای مقابله با پدیده زوال و خشکیدگی جنگلهای بلوط گفت: یکی از راهکارها تدوین یک برنامه بلندمدت است؛ به این معنا که برنامهای بلندمدت تدوین شود و براساس آن، رویشگاههای مقاوم شناسایی و از گونههای بومی مقاوم در این رویشگاهها استفاده شود.
وی ادامه داد: برخی گونههای بلوط داریم که در ارتفاعات رشد میکنند و گونههای مقاومتری هستند، بنابراین استفاده از این گونههای بومی مقاوم و انتقال آنها به رویشگاههای مقاوم به خشکی میتواند نقش مهمی در احیای این گونهها داشته باشد.
بیرجندی اظهار کرد: راهکار دیگری که میتوان پیشنهاد کرد، با توجه به نقش اصلی خشکسالی و تغییر اقلیم، این است که مدیریت منابع آب و عملیات آبخیزداری در برنامههای احیای جنگلها گنجانده شود تا رطوبت خاک افزایش پیدا کند.
وی اضافه کرد: در واقع افزایش رطوبت خاک تا حد بسیار زیادی میتواند تهدید آفتی را که در پدیده زوال نقش دارد، کاهش دهد.
مشارکت جوامع محلی برای کاهش فشار بر جنگلها
این دکتری محیط زیست، یکی دیگر از راهکارهای مقابله با زوال جنگلهای بلوط را استفاده از ظرفیت مردم و جوامع محلی عنوان کرد و گفت: مشارکت دادن مردم و جوامع محلی برای حفاظت از جنگلها اهمیت زیادی دارد.
وی بیان کرد: از جمله اقداماتی که میتوان برای مشارکت دادن مردم و جوامع محلی انجام داد، اجرای طرحهایی مانند زراعت چوب در زمینهای کمبازده برای تأمین چوب است تا فشار از روی جنگل برداشته شود و زراعت چوب به اراضی کمبازده انتقال پیدا کند.
بیرجندی اظهار کرد: همچنین بحث زنبورداری و مرتعداری باید توسعه پیدا کند تا برای مردم محلی و جوامع محلی زمینههای معیشتی ایجاد شود؛ موضوعی که میتواند باعث کاهش فشار از روی جنگل شده و در واقع به معیشت این مردم محلی نیز کمک کند.
ضرورت اصلاح قوانین فعالیتهای معدنکاری
عضو هیات علمی دانشگاه لرستان بیان کرد: به عنوان راهکار پایانی، اصلاح برخی قوانین و مقررات ضروری است؛ بهویژه در حوزه فعالیتهای معدنکاری که میتواند نقش مهمی در تشدید پدیده زوال داشته باشد.
وی ادامه داد: پیشنهاد این است که از نظر قانونی، پروانههای معدنکاری که مخرب هستند و به جنگل آسیب میزنند، اصلاح یا لغو شوند و از توسعه این فعالیتهای معدنکاری در کنار جنگلها خودداری شود.
بیرجندی افزود: همچنین لازم است تعداد نیروهای حفاظتی افزایش پیدا کند و از نظر تجهیزات نیز مجهز شوند تا بتوانند با موضوعاتی مانند آتشسوزی و قاچاق چوب و موارد مشابه مقابله کنند.
افزایش سطح ذخیرههای جنگلی؛ اقدامی امیدوارکننده
این عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان در ادامه با اشاره به یکی از اقدامات انجامشده در حوزه حفاظت از جنگلهای استان گفت: به عنوان نکته پایانی، خوشبختانه اقدامی که انجام شده و ضروری است که ادامه پیدا کند، افزایش سطح ذخیرههای جنگلی استان است که خوشبختانه اقدام امیدوارکنندهای است که اخیراً انجام شده است.
وی ادامه داد: برای محافظت از گونههای ارزشمندی که در جنگلهای استان داریم، لازم است توسعه ذخیره گونههای جنگلی که در حال انجام است، همچنان ادامه پیدا کند.
بیرجندی در ادامه بیان کرد: جنگلهای بلوط لرستان یک میراث مهم طبیعی هستند که باید برای نجات آنها از پدیده زوال، تا حد امکان سیاستگذاریهای لازم انجام شود.
وی اضافه کرد: اگر این اتفاق نیفتد، متأسفانه باید گفت جنگلهای بلوط و زاگرس با خطر تبدیل شدن به مناطق بیابانی و نیمهبیابانی مواجه خواهند بود.