قزوین- زغالاخته یکی از محصولات شاخص باغی قزوین است، محصولی که علاوه بر ارزش غذایی، از ظرفیت قابل توجهی برای فرآوری، ایجاد ارزش افزوده و توسعه بازار برخوردار است.
گروه استانها: زغالاخته با رنگ و طعم خاص خود یکی از محصولات شناختهشده باغهای مناطق الموت و طارم سفلی است؛ محصولی که هر سال با آغاز فصل برداشت، راهی بازارهای مصرف میشود و بخشی از تولید آن نیز به سایر نقاط کشور ارسال میشود.اهمیت زغالاخته البته تنها به بازار میوه محدود نمیشود. این میوه به دلیل برخورداری از ترکیبات زیستفعال و آنتیاکسیدانها مورد توجه مطالعات پزشکی نیز قرار گرفته است. نتایج برخی مطالعات انسانی نشان داده مصرف زغالاخته میتواند بر برخی شاخصهای متابولیک از جمله قند خون، چربی خون و مقاومت به انسولین اثرات مثبتی داشته باشد؛ هرچند برای اثبات قطعی اثرات درمانی آن به مطالعات بیشتری نیاز است.
قزوین در صدر تولید زغالاخته کشور
استان قزوین با برخورداری از باغهای زغالاخته، جایگاه ویژهای در تولید این محصول دارد و شهرستان قزوین از نظر سطح زیرکشت و میزان تولید زغالاخته در رتبه نخست کشور قرار گرفته است.محسن خیرخواه، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان قزوین در گفتوگو با خبرنگار مهر در این خصوص اظهار کرد: باغات زغالاخته استان ۵۶۴ هکتار وسعت دارد و متوسط عملکرد این باغات حدود ۶ هزار و ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار است که بر اساس برآوردهای انجامشده، امسال بیش از سه هزار و ۶۰۰ تن محصول برداشت خواهد شد.وی افزود: بخش عمده باغات زغالاخته در شهرستان قزوین و مناطق الموت و طارم سفلی قرار دارد و در این میان، برخی روستاهای مناطق الموت و طارم سفلی سهم بیشتری در تولید این محصول دارند.مدیر جهاد کشاورزی شهرستان قزوین ادامه داد: شرایط اقلیمی و طبیعی این مناطق باعث شده زغالاخته تولیدی از نظر عملکرد و کیفیت در وضعیت مطلوبی قرار داشته باشد و ظرفیت مناسبی برای عرضه در بازارهای داخلی و خارجی داشته باشد.خیرخواه با اشاره به جایگاه استان در تولید این محصول گفت: شهرستان قزوین از نظر سطح زیرکشت و میزان تولید زغالاخته در رتبه نخست کشور قرار دارد و تنوع اقلیمی و توپوگرافی شهرستان نیز موجب شده زمان برداشت در مناطق مختلف یکسان نباشد.وی بیان کرد: برداشت زغالاخته در قزوین از اوایل مرداد آغاز میشود و در برخی مناطق تا اواخر مهرماه ادامه دارد؛ بنابراین برخلاف بسیاری از محصولات باغی که دوره برداشت کوتاهی دارند، زغالاخته در قزوین طی یک بازه زمانی طولانیتر وارد بازار میشود.این مسئول اضافه کرد: تفاوت ارتفاع و شرایط آبوهوایی مناطق مختلف موجب اختلاف زمان رسیدگی محصول شده و این ویژگی امکان عرضه تدریجی زغالاخته به بازار و مدیریت بهتر زمان فروش را فراهم میکند.
زغالاخته؛ محصولی با ظرفیت فرآوری و ارزش افزوده
خیرخواه زغالاخته را محصولی دارای قابلیتهای اقتصادی و صادراتی دانست و اظهار کرد: بخش عمده زغالاخته به صورت تازه مصرف میشود، اما این محصول قابلیت فرآوری در قالب محصولات متنوعی همچون زغالاخته خشک، مربا، کنسرو، آبمیوه، سس، ژله، سرکه و لواشک را دارد.وی تصریح کرد: توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی در کنار این محصول میتواند مانع از خامفروشی شود و با ایجاد ارزش افزوده بیشتر، درآمد باغداران و فعالان زنجیره تولید را افزایش دهد.مدیر جهاد کشاورزی شهرستان قزوین با بیان اینکه زغالاخته از محصولات بومی و شاخص مناطق کوهستانی کشور محسوب میشود، گفت: قزوین با توجه به شرایط اقلیمی مناسب و جایگاه نخست در تولید این محصول، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه فرآوری، بستهبندی و صادرات زغالاخته دارد.خیرخواه همچنین بر اهمیت رعایت اصول فنی پس از برداشت تأکید کرد و افزود: نحوه برداشت، حملونقل و نگهداری زغالاخته تأثیر مستقیمی بر کیفیت نهایی محصول دارد و رعایت اصول فنی در این مراحل میتواند میزان ضایعات را کاهش داده و کیفیت محصول را تا زمان عرضه حفظ کند.وی خاطرنشان کرد: حفظ کیفیت زغالاخته و عرضه محصول سالم و بازارپسند، در کنار توسعه فرآوری و بستهبندی، میتواند زمینه استفاده بهتر از ظرفیت تولید این محصول و تقویت جایگاه قزوین در بازارهای داخلی و صادراتی را فراهم کند.
زغالاخته قزوین؛ ظرفیتی فراتر از مصرف تازه
رویا خلیلی، کارشناس گردشگری ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان قزوین نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر در این خصوص اظهار کرد: سطح باغات زغالاخته در استان حدود ۷۵۰ هکتار است و میانگین عملکرد این باغات حدود پنج هزار کیلوگرم در هکتار برآورد میشود.وی افزود: با توجه به این سطح زیرکشت و میزان عملکرد، پیشبینی میشود میزان تولید زغالاخته استان به بیش از سه هزار و ۷۵۰ تن برسد و در سالهای پربازده نیز بیش از ۲۰۰ تن از این محصول به سایر نقاط کشور ارسال شود.خلیلی با اشاره به قابلیتهای این محصول ادامه داد: زغالاخته علاوه بر مصرف به صورت تازه، امکان فرآوری و تبدیل شدن به محصولاتی مانند مربا، کمپوت، شربت و لواشک را دارد و توسعه این بخش میتواند موجب افزایش ارزش افزوده محصول و ایجاد فرصتهای اقتصادی جدید شود.
زغالاخته؛ محصولی فراتر از میوه
کارشناس گردشگری استان قزوین با بیان اینکه ظرفیت زغالاخته تنها به میوه آن محدود نمیشود، گفت: بخشهای مختلف این گیاه نیز دارای کاربردهایی است و چوب درخت زغالاخته به دلیل ویژگیهای خاص خود در برخی مصارف مورد استفاده قرار میگیرد.وی عنوان کرد: همین تنوع در استفاده از محصول میتواند زمینه شکلگیری فعالیتهای اقتصادی متنوعتری را در حوزه فرآوری، بستهبندی و عرضه محصولات مرتبط با زغالاخته فراهم کند.خلیلی با اشاره به ویژگیهای این میوه اظهار کرد: زغالاخته میوهای ترشمزه است که علاوه بر مصرف تازه، به صورت خشک نیز مورد استفاده قرار میگیرد و قابلیت تبدیل به فرآوردههای مختلف غذایی را دارد.وی افزود: توسعه فرآوری زغالاخته میتواند به جای عرضه محصول به صورت خام، بخشی از تولید را به محصولات با ارزش افزوده بالاتر تبدیل کند و از این طریق سهم بیشتری از درآمد زنجیره تولید نصیب باغداران و فعالان این حوزه شود.
ضرورت توجه به زنجیره ارزش زغالاخته
کارشناس گردشگری ادارهکل میراثفرهنگی قزوین در ادامه بر ضرورت توجه به ظرفیت محصولات کشاورزی در اقتصاد استان تأکید کرد و گفت: محصولاتی مانند زغالاخته تنها یک محصول کشاورزی نیستند و در صورت برنامهریزی مناسب میتوانند در حوزههای مختلف اقتصادی مورد استفاده قرار گیرند.خلیلی خاطرنشان کرد: توسعه فرآوری، بستهبندی مناسب، معرفی محصول و ایجاد بازارهای جدید برای زغالاخته میتواند به افزایش درآمد تولیدکنندگان و رونق فعالیتهای وابسته کمک کند.وی تصریح کرد: قزوین به دلیل برخورداری از ظرفیتهای باغی و تولید محصولات متنوع، امکان ایجاد زنجیرههای ارزش در بخش کشاورزی را دارد و زغالاخته نیز میتواند یکی از محصولاتی باشد که با سرمایهگذاری بیشتر در حوزه فرآوری و بازاریابی، از یک محصول باغی به یک محصول اقتصادی شاخص تبدیل شود.
زغالاخته؛ میوهای سرشار از آنتیاکسیدان و ترکیبات مفید
مصطفی نوروزی، متخصص تغذیه و رژیمدرمانی استان قزوین نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به خواص این میوه اظهار کرد: میوه نرسیده زغالاخته به دلیل داشتن اسید زیاد، طعم بسیار ترشی دارد، اما میوه رسیده آن به رنگ قرمز روشن، خوشطعم و شیرین است.وی افزود: زغالاخته معمولاً در فصل تابستان عرضه میشود و بیشتر به صورت تازه مصرف میشود، اما از این میوه در تهیه فرآوردههایی مانند زغالاخته خشک، مربا، کنسرو، ترشی، آبمیوه، سس، نکتار، ژله، مارمالاد، سرکه، لواشک و برخی فرآوردههای آنتیاکسیدانی نیز استفاده میشود.این متخصص تغذیه با اشاره به ترکیبات موجود در زغالاخته بیان کرد: این میوه حاوی مقادیری از آهن، کلسیم، اسیدفولیک، ویتامینهای E، B1، B2 و C و همچنین فلاونوئیدها است.نوروزی ادامه داد: آنتوسیانین موجود در زغالاخته، رنگدانهای از گروه فلاونوئیدهاست که در ایجاد رنگ قرمز برخی میوهها نقش دارد. میوههایی از خانواده گیلاس و زغالاخته نیز حاوی مقادیر قابل توجهی آنتوسیانین هستند.وی با اشاره به وجود ترکیبات آنتیاکسیدانی در میوههای این خانواده گفت: ترکیبات مختلفی با خاصیت آنتیاکسیدانی از میوههای خانواده گیلاس شناسایی شده که از جمله آنها میتوان به ویتامینهای E و C و ملاتونین اشاره کرد.این متخصص تغذیه درباره فواید زغالاخته نیز اظهار کرد: بخشهایی از این گیاه از جمله میوه، برگ، پوست و ریشه در برخی کاربردهای تغذیهای و سنتی مورد استفاده قرار میگیرند.نوروزی با بیان اینکه زغالاخته حاوی فروکتوز و گلوکز نسبتاً کمی است، گفت: از این نظر، مصرف این میوه در رژیم غذایی افراد مبتلا به اضافهوزن و دیابت، در حد متعادل، میتواند قابل توجه باشد؛ البته رژیم غذایی بیماران دیابتی باید متناسب با شرایط فرد و نظر متخصص تنظیم شود.وی همچنین افزود: در منابع سنتی، جوشانده برگ زغالاخته همراه با گل توتفرنگی برای کمک به کنترل قند خون مورد استفاده قرار گرفته است.نوروزی در ادامه با اشاره به ترکیبات موجود در زغالاخته خاطرنشان کرد: این میوه دارای تانن، اسیدهای آلی، آنتوسیانینها، کاروتنوئیدها و ترکیبات آنتیاکسیدانی است که وجود این مواد، زغالاخته را به یکی از میوههای قابل توجه از نظر ترکیبات زیستفعال تبدیل کرده است.
زغالاخته قزوین؛ محصولی که باید از خامفروشی عبور کند
زغالاخته قزوین امروز از یک سو به پشتوانه سطح قابل توجه باغات، شرایط اقلیمی مناسب و جایگاه تولیدی استان، ظرفیت مهمی در بخش کشاورزی محسوب میشود و از سوی دیگر، قابلیت فرآوری و ایجاد ارزش افزوده آن هنوز به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است.تولید سالانه هزاران تن زغالاخته، در کنار امکان تبدیل این محصول به دهها فرآورده غذایی و قابلیت عرضه در بازارهای داخلی و خارجی، فرصتی برای توسعه اقتصاد باغداران و ایجاد فعالیتهای جدید در مناطق تولیدکننده فراهم کرده است.در صورت توجه همزمان به کاهش ضایعات، فرآوری، بستهبندی، بازاریابی و توسعه بازار، زغالاخته میتواند از یک محصول فصلی و تازهخوری فراتر رفته و به یکی از محصولات اقتصادی و شناختهشده قزوین تبدیل شود؛ ظرفیتی که اکنون بیش از هر چیز به برنامهریزی برای تکمیل زنجیره ارزش خود نیاز دارد.