باغداران جنوب کرمان در حالی وارد فصل برداشت خرما شدهاند که کاهش منابع آب، افزایش هزینه سموم و نهادههای کشاورزی، کمبود و گرانی کارتن و هزینههای بالای سردخانه و حملونقل، نفس تولید را گرفته و نبود نرخ مشخص برای خرید محصول، نگرانی باغداران را دوچندان کرده است.
در سالهای اخیر، بخش کشاورزی جنوب کرمان بهعنوان یکی از مهمترین قطبهای تولید محصولات باغی و زراعی کشور، با مجموعهای از چالشهای همزمان و فزاینده روبهرو شده است. این منطقه که سهم قابل توجهی در تأمین خرما، پیاز و سیبزمینی کشور دارد، امروز تحت فشار بحران آب، گسترش آفات و نوسانات سیاستگذاری در حوزه تولید و صادرات قرار گرفته است.همزمانی مشکلاتی مانند کاهش منابع آب زیرزمینی، افزایش هزینههای تولید و ضعف زیرساختهای فرآوری، باعث شده است که جنوب کرمان بیش از هر زمان دیگری نیازمند سیاستگذاری دقیق، پایدار و مبتنی بر واقعیتهای میدانی باشد.یکی از باغداران منطقه قلعهگنج در گفتوگو با خبرنگار ایلنا با اشاره به مشکلات متعدد باغداران جنوب کرمان اظهار کرد: مهمترین مشکل ما کمبود آب کشاورزی است، در سالهای اخیر به دلیل خشکسالی، سطح آب چاهها بهشدت پایین رفته و کشاورزان برای تأمین آب با مشکلات جدی مواجه هستند.
وی افزود: در برخی مناطق چند کشاورز مجبورند بهصورت مشترک از یک حلقه چاه استفاده کنند و با صرف هزینههای سنگین آب را از عمق زمین استخراج کنند. بسیاری از موتورهای گازوئیلی نیز برقی شدهاند، اما تأمین برق و هزینههای مربوط به آن همچنان برای کشاورزان مشکلساز است.این باغدار با اشاره به افزایش شدید قیمت سموم و نهادههای کشاورزی گفت: قیمت سموم به اندازهای افزایش یافته که برخی کشاورزان توان خرید آن را ندارند و ناچارند باغ را با روشهای سنتی مدیریت کنند که نتیجه آن کاهش کیفیت و مقدار محصول است.وی ادامه داد: محصولی که بدون استفاده مناسب از سموم تولید میشود، معمولاً کیفیت لازم را ندارد و به جای محصول درجه یک، محصول درجه دو یا سه تولید میشود؛ در نتیجه هم میزان تولید کاهش پیدا میکند و هم درآمد باغدار پایین میآید.
باغدار پیش از برداشت بدهکار میشود
این باغدار با بیان اینکه بسیاری از کشاورزان پیش از رسیدن فصل برداشت، محصول خود را پیشفروش میکنند، گفت: به دلیل مشکلات مالی، کشاورز مجبور است برای تأمین هزینه آب، خرید تجهیزات، سموم و هزینههای روزمره از خریداران محلی یا واسطهها پول پیش بگیرد.وی افزود: همین موضوع باعث میشود باغدار پیش از برداشت محصول بدهکار شود و در زمان برداشت، عملاً اختیار چندانی برای تعیین قیمت نداشته باشد و مجبور شود خرمای خود را با هر قیمتی که خریدار پیشنهاد میدهد، تحویل دهد.وی با انتقاد از تأخیر در تعیین نرخ خرید خرما گفت: حدود دو هفته از آغاز برداشت محصول گذشته، اما هنوز نرخ مشخصی برای خرمای امسال اعلام نشده است. در این شرایط باغدار نمیتواند محصول را نگه دارد، چون خرما محصولی نیست که بتوان آن را بدون هزینه و امکانات مناسب برای مدت طولانی ذخیره کرد.این باغدار تصریح کرد: در نهایت جلساتی در فرمانداری و با حضور دستگاههای مربوط و خریداران برگزار میشود و بعد از چانهزنی قیمت تعیین میشود. اما معمولاً قیمتی که اعلام میشود، با هزینه واقعی تولید تناسب ندارد.
هزینه تولید بالا رفته، اما قیمت خرما متناسب نیست
این باغدار با بیان اینکه هزینههای تولید نسبت به سال گذشته افزایش چشمگیری داشته است، گفت: قیمت سم، کارگر، کارتن، سبد، سردخانه و حملونقل افزایش پیدا کرده، اما قیمت خرید خرما متناسب با این افزایش هزینهها بالا نرفته است.وی افزود: سال گذشته برخی ارقام خرما مانند مضافتی حدود ۶۰ هزار تومان خریداری میشد و امسال نیز صحبت از قیمتهایی در همین محدوده یا کمی بالاتر است، در حالی که هزینههای تولید چند برابر شده است. اگر قیمت هر کیلو خرما فقط حدود ۱۰ هزار تومان افزایش پیدا کند، برای باغدار صرفه اقتصادی چندانی ندارد.وی ادامه داد: وقتی باغدار تمام سال زحمت میکشد و در نهایت درآمد حاصل از فروش محصول فقط هزینه سم، کارگر، کارتن و سردخانه را پوشش میدهد، طبیعی است که انگیزهای برای ادامه کار باقی نمیماند.
رها شدن نخلستانها در سایه بحران آب و درآمد
این باغدار نسبت به آینده نخلستانهای منطقه هشدار داد و گفت: برخی باغداران به دلیل مشکلات اقتصادی و کمبود آب دیگر توان رسیدگی به نخلستانهای خود را ندارند. بعضی نخلها خشک شدهاند و برخی باغداران نیز عملاً باغهای خود را رها کردهاند.وی افزود: اگر باغداری از بین برود، در منطقه ما شغل جایگزین مناسبی وجود ندارد. کارخانه و شرکتهای بزرگ که بتوانند برای جوانان اشتغال ایجاد کنند، بسیار محدود هستند.
جوانان به سمت مشاغل کاذب میروند
وی با اشاره به وضعیت اشتغال در جنوب کرمان اظهار کرد: بخش زیادی از مردم منطقه به باغداری و دامداری وابسته هستند و وقتی کشاورزی و باغداری رونق نداشته باشد، دامداری نیز آسیب میبیند.این باغدار افزود: متأسفانه برخی جوانان به دلیل نبود شغل مناسب به سمت مشاغل کاذب میروند.
دامداری هم از بحران آب و گرانی سوخت آسیب دیده است
این باغدار گفت: دامداری نیز شرایط خوبی ندارد، زیرا تأمین علوفه نیازمند آب، زمین کشاورزی، تراکتور و سوخت است. با افزایش هزینه سوخت و کاهش سهمیه گازوئیل، تولید علوفه نیز برای دامداران دشوار شده است.وی افزود: کشاورزی که باید گازوئیل مورد نیاز موتور یا تراکتور خود را با قیمت آزاد تهیه کند، در بسیاری از موارد دیگر توان ادامه کار را ندارد و همین مسئله بهصورت زنجیرهای هم کشاورزی و هم دامداری منطقه را تحت تأثیر قرار داده است.
کمبود کارتن و هزینه بالای بستهبندی
این باغدار یکی دیگر از مشکلات باغداران را کمبود کارتن و هزینه بالای بستهبندی محصول عنوان کرد و گفت: در فصل برداشت، کارتن و سبد مورد نیاز به اندازه کافی در اختیار کشاورز نیست و اگر هم تأمین شود، با قیمت بالایی عرضه میشود.وی ادامه داد: در برخی موارد خریداران و سردخانهداران کارتن و سبد تهیه میکنند و هزینه آن در زمان تسویه حساب از باغدار کسر میشود. باغدار در ابتدای کار شاید نداند هزینه واقعی بستهبندی چقدر است، اما در پایان برداشت متوجه میشود بخش قابل توجهی از درآمدش صرف هزینه کارتن، سبد و سردخانه شده است.
کمبود سوخت، مشکل تازه باغداران در فصل برداشت
وی با اشاره به مشکلات حملونقل محصول گفت: امسال کاهش سهمیه بنزین نیز مشکلات باغداران را بیشتر کرده است. در فصل برداشت، برای رفتوآمد به باغ و انتقال محصول به شهر به خودرو نیاز داریم، اما سهمیه سوخت پاسخگوی نیاز نیست.این باغدار افزود: وقتی سهمیه تمام میشود، کشاورز مجبور است بنزین را با قیمت بسیار بالا از بازار تهیه کند و همین هزینه اضافی نیز از درآمد ناچیز باغدار کم میشود.وی گفت: باغداران جنوب کرمان فقط قیمت بالاتر برای محصول خود نمیخواهند، انتظار دارند هزینههای تولید، آب، نهادهها، کارگر، بستهبندی، سردخانه و حملونقل در تعیین قیمت واقعی خرما دیده شود تا تولید برای کشاورز صرفه اقتصادی داشته باشد.عضو هیات مدیره سردخانه داران جنوب کرمان و باغدار این منطقه با انتقاد از وضعیت منابع آب، شیوع آفات، کمبود سرمایه در گردش سردخانهها و تصمیمات ناگهانی درباره صادرات گفت: تداوم این شرایط میتواند باغداری و کشاورزی جنوب کرمان را با بحران جدی مواجه کند و معیشت بخش بزرگی از مردم منطقه را به خطر بیندازد.بیژن سیستانی، در گفت و گو با خبرنگار ایلنا، با اشاره به مشکلات متعدد باغداران اظهار کرد: یکی از مهمترین مشکلات امروز باغداران، شیوع آفات و بیماریهایی است که بهصورت جدی باغات منطقه را تهدید میکند.وی با اشاره به گسترش آفات در نخلستانها و باغات مرکبات افزود: سوسک حنایی به یکی از معضلات جدی منطقه تبدیل شده و در حال از بین بردن تعداد زیادی از باغهاست. همچنین مگس مدیترانهای که از مناطق جنوبی وارد شده، باغات مرکبات در مناطق حاشیه کوهستانی را با چالش جدی مواجه کرده است.عضو هیات مدیره سردخانه داران جنوب کرمان ادامه داد: اقدامات جهاد کشاورزی و حفظ نباتات برای مقابله با این آفات انجام شده، اما با توجه به روند فعلی، این اقدامات کافی نیست و اگر حمایت جدی صورت نگیرد، بخش قابل توجهی از باغات منطقه در معرض نابودی قرار خواهد گرفت.سیستانی یکی دیگر از مشکلات اساسی جنوب کرمان را بحران منابع آب عنوان کرد و گفت: سطح آبهای زیرزمینی بهشدت در حال کاهش است و خشکسالی، کشاورزی منطقه را تحت فشار قرار داده است.وی با اشاره به وجود چاههای غیرمجاز در منطقه اظهار کرد: تعداد زیادی چاه از سالهای گذشته ایجاد شده که وضعیت بهرهبرداری از آنها مشخص نیست و برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی ادامه دارد. اکنون دولت در شرایط دشواری قرار گرفته است، اگر بخواهد بهیکباره جلوی برداشت آب را بگیرد، باغداران با مشکل جدی مواجه میشوند و اگر این روند ادامه پیدا کند، منابع آب زیرزمینی و در نهایت باغات منطقه از بین خواهند رفت.
تصمیمات ناگهانی صادرات، بلای جان کشاورزان
عضو هیات مدیره سردخانه داران جنوب کرمان با انتقاد از سیاستهای مقطعی در حوزه صادرات گفت: یکی از مشکلات جدی کشاورزان، تصمیمات ناگهانی و بدون نظر کارشناسی درباره صادرات محصولات است. کشاورز و تاجر ماهها قبل قرارداد میبندند، اما ناگهان تصمیم گرفته میشود صادرات یک محصول متوقف شود و این موضوع تمام برنامهریزی آنها را به هم میزند.سیستانی افزود: اگر دولت قصد محدود کردن صادرات محصولی را دارد، باید حداقل چند ماه زودتر اطلاعرسانی کند تا کشاورز و تاجر بتوانند برای تولید و قراردادهای خود برنامهریزی کنند، نه اینکه یکشبه تصمیمی گرفته شود که خسارت آن مستقیماً به کشاورز منتقل شود.وی با اشاره به خرمای کلوته جنوب کرمان گفت: این محصول عمدتاً بازار صادراتی دارد و مصرف داخلی آن بسیار محدود است. با این حال، در سال گذشته چندین بار محدودیتهایی برای صادرات خرما ایجاد شد که نتیجه آن ماندن محصول روی دست کشاورزان و افزایش خسارت آنها بود.وی ادامه داد: بازارهای کشورهای آسیای میانه از جمله افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان و روسیه از بازارهای مهم خرمای جنوب کرمان هستند و محدود کردن صادرات بدون بررسی دقیق بازار داخلی و خارجی، به تولیدکننده آسیب میزند.
سردخانهها هم گرفتار نبود سرمایه در گردش شدند
عضو هیات مدیره سردخانه داران جنوب کرمان با اشاره به وضعیت سردخانهها گفت: یکی از مشکلات اساسی سردخانهداران، نبود سرمایه در گردش است. سردخانهدار باید بتواند محصول کشاورز را خریداری و برای مدتی نگهداری کند، اما با افزایش شدید هزینهها، توان مالی بسیاری از سردخانهداران کاهش یافته استسیستانی افزود: هزینههای نگهداری، بستهبندی، کارتن، نیروی کار و حملونقل افزایش پیدا کرده و در چنین شرایطی سردخانهدار نمیتواند محصول مورد نیاز را خریداری و ذخیره کند. در نتیجه، این مشکل از کشاورز به سردخانه و از سردخانه به بازار منتقل شده و کل زنجیره تولید را تحت تأثیر قرار داده استوی با اشاره به افزایش هزینه حملونقل گفت: هزینه انتقال یک تریلی محصول از برخی مبادی به جنوب کرمان به حدود ۶۰ تا ۷۰ میلیون تومان رسیده و این هزینهها در کنار سایر مخارج، فشار سنگینی بر تولیدکنندگان وارد میکند.
جنوب کرمان نیازمند صنایع تبدیلی است
عضو هیات مدیره سردخانه داران جنوب کرمان نبود صنایع تبدیلی و بستهبندی را یکی دیگر از مشکلات اساسی منطقه دانست و گفت: منطقهای که بخش قابل توجهی از تولید خرمای کشور را بر عهده دارد، باید کارخانههای فرآوری، بستهبندی، تولید قند خرما و صنایع تبدیلی مرتبط داشته باشد.سیستانی اظهار کرد: ایجاد صنایع تبدیلی در مناطق تولیدکننده میتواند ارزش افزوده محصول را در همان منطقه حفظ کند، برای جوانان اشتغال ایجاد کند و از خامفروشی جلوگیری کند.وی افزود: جنوب کرمان در کنار خرما، در تولید محصولاتی مانند پیاز و سیبزمینی نیز نقش مهمی دارد، اما نبود برنامه مشخص برای تولید و بازاررسانی باعث میشود یک سال با کمبود محصول و افزایش قیمت مواجه شویم و سال دیگر به دلیل تولید مازاد، کشاورز نتواند محصول خود را به فروش برساند.
۸۰ درصد معاش مردم منطقه به کشاورزی وابسته است
سیستانی با بیان اینکه بخش بزرگی از مردم جنوب کرمان از طریق کشاورزی و باغداری امرار معاش میکنند، گفت: جنوب کرمان سالانه میلیونها تن محصول تولید میکند و در تولید محصولات مختلف، بهویژه سیبزمینی و پیاز، نقش مهمی در تأمین نیاز کشور دارد.وی افزود: مسئولی که در تهران پشت میز نشسته، ممکن است از مشکلات واقعی یک باغدار در جنوب کرمان اطلاع دقیقی نداشته باشد؛ بنابراین باید نمایندگان تولیدکنندگان در جلسات تصمیمگیری حضور داشته باشند.عضو هیات مدیره سردخانه داران جنوب کرمان هشدار داد: اگر کشاورزی جنوب کرمان متلاشی شود، آثار آن فقط متوجه کشاورزان منطقه نخواهد بود و بازار کشور نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. بنابراین حمایت از کشاورزی این منطقه، در واقع حمایت از امنیت غذایی کشور است.سبستانی تأکید کرد: مسئولان باید پیش از اتخاذ تصمیمات، نظر کارشناسان و نمایندگان واقعی کشاورزان را بشنوند و برای مشکلات آب، آفات، صادرات، سرمایه در گردش و صنایع تبدیلی یک برنامه بلندمدت داشته باشند.وی گفت: اگر از همین امروز برای نجات باغات و کشاورزی جنوب کرمان تصمیم جدی گرفته نشود، ادامه خشکسالی و گسترش آفات میتواند آینده کشاورزی منطقه را تهدید کند و در نهایت موج مهاجرت از روستاها و مناطق کشاورزی به شهرهای بزرگ افزایش یابد.جنوب کرمان سالهاست بر دوش نخلستانها و تلاش باغداران خود ایستاده است، اما ادامه بحران آب، افزایش هزینههای تولید و نبود سازوکار مناسب برای تعیین قیمت محصول میتواند آینده این بخش را با تهدید جدی مواجه کند، آیندهای که در صورت خشکشدن نخلستانها، تنها یک محصول کشاورزی از بین نمیرود، بلکه یکی از مهمترین منابع اشتغال و معیشت مردم منطقه نیز آسیب خواهد دید.